مفهوم مراقبت محترمانه از مادر و نوزاد حاصل دههها تلاش کنشگران، پژوهشگران و سیاستگذاران برای پایان دادن به بدرفتاری و ترویج حقوق زنان در خدمات سلامت است. سیر تاریخی این حوزه نشان میدهد که از اعلامیه جهانی حقوق بشر (1947) تا توصیههای اخیر سازمان جهانی بهداشت (2022)، روند تکاملی قابل توجهی در شناخت، اصطلاحات و سیاستها رخ داده است.
در دهههای پایانی قرن بیستم، جنبشهای اجتماعی در آمریکای لاتین علیه مداخلات غیرضروری پزشکی در زایمان شکل گرفت که به "خشونت مامایی" شهرت یافت. این اصطلاح به استفاده بیشازحد از سزارین، اپیزیوتومی یا سایر مداخلات بدون رضایت زنان اشاره داشت و بهعنوان نوعی خشونت جنسیتی شناخته شد. در پی آن، کشورهای متعددی مانند آرژانتین و ونزوئلا قوانینی برای مقابله با خشونت مامایی تصویب کردند.
با گذشت زمان، اصطلاحات جدیدی مانند «بیاحترامی و آزار در زایمان»، «بدرفتاری با زنان در مراکز درمانی» و «مراقبت مامایی محترمانه» وارد ادبیات علمی و سیاستی شدند. بهویژه، منشور مراقبت مامایی محترمانه (2011) توسط اتحاد روبان سفید، نقطه عطفی در برجسته کردن حقوق زنان در مراقبتهای بارداری و زایمان بود.
تحولات اخیر نشاندهنده تغییر رویکرد از تمرکز صرف بر «جلوگیری از بدرفتاری» به سمت «ایجاد تجربهای مثبت و حقوقمحور» است. امروزه مراقبت محترمانه نهتنها حق زنان، بلکه حق نوزادان نیز شناخته میشود؛ بهگونهای که منشور سال 2018 حق نوزادان برای داشتن هویت از بدو تولد و همراهی والدین را تصریح کرده است.
